نهاده‌اند ، و در ميان چيزهايى كه پديد آورده‌اند ، چيز خوبى است " . « 1 » ابو حنيفه گفت كه اعلام دوباره آنها براى وقت نماز ، به اين نحو بود كه وقتى مؤذّن ، اذانش را به پايان مىبرد ، دو بار مىگفت : " الصلاة خير من النوم " . اين روايت را از محمّد بن حسن در الآثار آورده و آن را از ابو حنيفه روايت كرده است . محمّد سپس مىگويد : اين ، قول ابو حنيفه است و ما هم بدان معتقديم . علاوه بر آنچه ذكر شد ، گزارش‌هاى ديگرى نيز حاكى از اين است كه منشأ تثويب ، فرمان و يا تقرير ( تأييد ) خليفه دوم بوده است ؛ « 2 » ليكن در حديثى از ابوالحسن عليه السلام ، « 3 » آغاز تثويب ، به بنى اميّه نسبت داده شده است . متن اين روايت ، چنين است : جمله " الصلاة خير من النوم " ، بدعت بنى اميّه است و جزء اذان نيست ؛ امّا اشكالى ندارد كه شخص ، هر گاه كه مىخواهد مردم را به نماز متوجّه سازد ، آن را بگويد ؛ ولى آن را جزء اذان قرار مده ؛ چون ما آن را جزء اذان نمىدانيم . « 4 » مىتوان گفت كه اين احاديث ، با گزارش‌هايى كه آغاز تثويب را عصر خليفه دوم مىدانند ، قابل جمع است ، بدين سان كه در عصر خلافت عمر ، مدّتى به فرمان يا تقرير ( تأييد ) او ، جمله " الصلاة خير من النوم " در وسط اذان يا پس از آن گفته مىشده ؛ امّا چنان كه در گزارش ابن جُرَيج آمد ، پس از مدّتى ، ترك گرديده است ، تا اين كه در دوران حكومت معاويه ، با جعل رؤياى عبد اللّه بن زيد كه مشتمل بر اين جمله بود به طور رسمى ، جزئى از اذان صبح قرار داده شد .

--> ( 1 ) . جامع المسانيد : ج 1 ص 296 . اين روايت ، دلالت مىكند كه " الصلاة خير من النوم " ، پس از اتمام اذان گفته مىشود و جزء اذان نيست و مؤذّن ، آن را با زحمت دادن به خود و صرفا براى بيدار كردن مردم از خواب ، بازگو مىكند . ( 2 ) . ر . ك : الأذان تشريعا وفصولًا : ص 66 ( كلمات الأعلام فى التثويب ) . ( 3 ) . ابو الحسن ، كنيه مشترك امامان هفتم و هشتم و دهم است . ( 4 ) . مستدرك الوسائل : ج 4 ص 44 .